น้ำมันหอมระเหยกลายเป็นของใช้ที่หลายบ้านและหลายร้านมีติดไว้ ทั้งใส่เครื่องพ่นกลิ่น ผสมน้ำมันนวด หรือหยดลงผ้า บทความนี้เขียนให้คนที่เพิ่งเริ่มใช้และเจ้าของร้านที่อยากทบทวนหลักความปลอดภัย อ่านจบแล้วจะรู้ว่าอะไรควรทำและอะไรควรเลี่ยง
น้ำมันหอมระเหยคืออะไร
น้ำมันหอมระเหย (essential oil) คือสารที่สกัดจากส่วนต่าง ๆ ของพืช เช่น ดอก ใบ เปลือกผล ราก เมล็ด หรือเนื้อไม้ วิธีที่ใช้กันมากคือการกลั่นด้วยไอน้ำ และการบีบเย็นสำหรับเปลือกผลไม้ตระกูลส้ม ผลที่ได้คือของเหลวกลิ่นแรงที่ระเหยได้ง่าย
สิ่งสำคัญที่ต้องจำคือ น้ำมันหอมระเหยเป็นสารเข้มข้นมาก พืชจำนวนมากถูกสกัดออกมาเป็นน้ำมันเพียงเล็กน้อย จึงต่างจากน้ำหอมหรือน้ำมันนวดสำเร็จรูปที่ผสมไว้พร้อมใช้แล้ว
- น้ำมันหอมระเหย เข้มข้น ไม่ควรใช้กับผิวโดยตรง
- น้ำมันตัวพา (carrier oil) น้ำมันจากพืชที่ใช้เจือจาง เช่น น้ำมันมะพร้าว น้ำมันอัลมอนด์ น้ำมันเมล็ดองุ่น
- น้ำมันนวดสำเร็จรูป ผู้ผลิตผสมไว้แล้ว ให้ใช้ตามวิธีบนฉลาก
- น้ำมันหอม/น้ำหอมสังเคราะห์ (fragrance oil) ให้กลิ่นแต่ไม่ใช่สารสกัดจากพืชโดยตรง
คนนิยมใช้อย่างไร
- ใส่เครื่องพ่นไอน้ำหรือก้านไม้หอม ให้ห้องมีกลิ่นหอม หลายคนรู้สึกผ่อนคลายกับบรรยากาศแบบนี้
- ผสมกับน้ำมันตัวพาเพื่อนวด เป็นที่มาของคำว่า "นวดอโรมา" ในร้านสปา
- หยดลงผ้าหรือสำลี วางไว้ใกล้ ๆ ไม่ใช่สูดจากขวดตรง ๆ
ปริมาณที่ใช้ขึ้นกับชนิดของน้ำมันและวิธีใช้ จึงควรเจือจางตามคำแนะนำบนฉลากหรือของผู้เชี่ยวชาญ ไม่ควรกะเอาเองว่ายิ่งมากยิ่งหอม
หลักความปลอดภัยพื้นฐาน
- เจือจางก่อนทาผิวเสมอ อย่าทาน้ำมันหอมระเหยเข้มข้นลงบนผิวโดยตรง
- ทดสอบที่ผิวเล็กน้อยก่อน ทาน้ำมันที่เจือจางแล้วบริเวณเล็ก ๆ เช่น ท้องแขน ทิ้งไว้แล้วสังเกต ถ้าแดง คัน หรือแสบ ให้ล้างออกและหยุดใช้
- ห้ามรับประทาน ไม่ใส่ในเครื่องดื่มหรืออาหาร แม้จะเป็นพืชที่กินได้ก็ตาม
- ระวังตา ปาก จมูก และบริเวณผิวบอบบาง ถ้าเข้าตา ให้ล้างด้วยน้ำสะอาดปริมาณมาก ถ้ายังระคายเคืองอยู่ ให้รีบพบแพทย์
- เก็บให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง ขวดเล็กและกลิ่นหอมทำให้เด็กสนใจ สัตว์เลี้ยงบางชนิดไวต่อกลิ่นและสารเหล่านี้มากกว่าคน
- ใช้ในที่อากาศถ่ายเท ไม่เปิดเครื่องพ่นกลิ่นในห้องปิดทิ้งไว้นาน ๆ
ใครควรระวังเป็นพิเศษ
บางคนควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนใช้ หรือแจ้งร้านก่อนนวดอโรมา
- ผู้ที่ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร
- เด็กเล็กและผู้สูงอายุ
- ผู้มีโรคประจำตัว เช่น หอบหืด ภูมิแพ้ โรคลมชัก หรือกำลังใช้ยาเป็นประจำ
- ผู้ที่ผิวแพ้ง่ายหรือเคยแพ้เครื่องสำอาง
น้ำมันจากเปลือกส้มบางชนิดอาจทำให้ผิวไวต่อแดดมากขึ้น ถ้าใช้ทาผิวแล้วต้องออกแดด ให้ดูคำเตือนบนฉลากหรือถามผู้ขาย
เก็บอย่างไรให้ใช้ได้นาน
- เก็บในขวดแก้วสีชาหรือสีเข้มที่ปิดสนิท
- วางในที่ร่ม เย็น พ้นแสงแดด
- ห่างจากความร้อนและเปลวไฟ น้ำมันหอมระเหยติดไฟได้ ระวังเมื่อใช้ใกล้เทียนหรือเตา
- ปิดฝาทันทีหลังใช้ เพื่อไม่ให้กลิ่นระเหยและสัมผัสอากาศนาน
- เขียนวันที่เปิดใช้ไว้ที่ขวด และดูวันหมดอายุบนฉลาก ถ้ากลิ่นเปลี่ยนหรือเหนียวข้น ไม่ควรใช้ทาผิว
- ผ้าที่ชุ่มน้ำมันปริมาณมาก ไม่ควรกองทิ้งไว้ใกล้ความร้อน
สำหรับร้านนวดและสปา
- ถามลูกค้าเรื่องการแพ้ ตั้งครรภ์ และโรคประจำตัวก่อนใช้น้ำมันทุกครั้ง
- มีน้ำมันแบบไม่มีกลิ่นไว้ให้เลือกเสมอ
- ติดฉลากขวดที่ผสมเองให้ชัด ว่าผสมอะไรและผสมวันไหน
- เก็บขวดเข้มข้นไว้ในตู้ ไม่วางในจุดที่ลูกค้าหรือเด็กหยิบได้
- ฝึกพนักงานให้รู้วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นเมื่อน้ำมันเข้าตาหรือผิวระคายเคือง
สรุป
น้ำมันหอมระเหยเป็นสารสกัดเข้มข้นจากพืช ใช้ได้อย่างสบายใจถ้าจำหลักไม่กี่ข้อ: เจือจางตามคำแนะนำบนฉลากหรือของผู้เชี่ยวชาญ ทดสอบผิวก่อน ห้ามรับประทาน ระวังตาและผิวบอบบาง เก็บในขวดสีเข้มให้พ้นแสง ความร้อน เปลวไฟ เด็ก และสัตว์เลี้ยง ส่วนผู้ที่ตั้งครรภ์หรือมีโรคประจำตัว ปรึกษาแพทย์ก่อน
ก่อนซื้อขวดต่อไป อ่าน วิธีเลือกซื้อน้ำมันหอมระเหย: อ่านฉลากให้เป็น หรือดู น้ำมันหอมระเหยจากผู้ขาย บนเว็บนี้
